علي بن محمد التركه ( صائن الدين علي تركه )

52

شرح گلشن راز ( فارسى )

فِرْعَوْنَ » ، 13 هر يك از انبيا مبعوث شده‌اند ، از براى امرى معين ، و نبى ما عليه افضل الصلوات مبعوث از جهت رحمت و هدايت عامه است . هم او اول به اعتبار علت غايى مقدم است ، به حسب رتبه و مرتبه ، و اين بس ظاهر است ، چنان كه درخت ميوه مىنشانند و تربيت و تقويت مىكنند ، و غرض از اين همه ، ميوه است : گرچه ميوه آخر آيد در وجود * آخرون السابقون باش اى حريف بر شجر سابق بوده ميوه ظريف * اول است او زانكه او مقصود بود 14 مقصود از درخت جهان ، وجود كامل است ، « لولاك لما خلقت الافلاك » 15 دليل است بر اين ، و هم او آخر است كه بعد از همه انبياست به حسب صورت ، « لا نبى بعدى » 16 صريح است بر اين . هم او اوّل هم او آخر در اين كار ، يعنى در اين رهنمايى سير و سفر صورى و معنوى چنان كه گفته شد « وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ » 17 احد در ميم احمد گشته ظاهر * در اين دور آمد اوّل عين آخر غرض شيخ از اين سخن اثبات جمعيت و ختميت كمالات است در تعين محمدى ، زيرا كه كمال تفضيلى را تعين محمدى صورت است ، عليه افضل الصلوات ، و تعينات انبيا عليهم السلام اسباب و معدات آن تعين . چنان كه ابن فارض مىفرمايد نور اللّه روحه العزيز : « و كل مليح حسنه من جماله * معار له بل حسن كل مليحة » 18 نه آن معنى كه حق در تعين محمدى ظاهر شده است ، در اين معنى همه موجودات شريك‌اند ، و اين معنى از بديهيات و مقرر اين طايفه است ، كه همهء موجودات مظاهر هستى حق‌اند ، و حقيقت همه اوست ، از بهر آنكه هر مقيدى همان مطلق است مع قيد آخر . مثل تعين شخصى ، چنان كه شيخ گفت :